Dietetyka weterynaryjna psów i kotów opiera się obecnie na zasadach medycyny opartej na dowodach (Evidence-Based Veterinary Medicine, EBVM) oraz na normach żywieniowych publikowanych przez National Research Council (NRC, 2006), FEDIAF (2024) oraz AAFCO (2023). Współczesne stanowisko naukowe integruje dane z zakresu fizjologii, biochemii, metabolomiki, mikrobiologii jelit oraz dietetyki klinicznej.

1. Różnice gatunkowe jako fundament dietetyki

Podstawą współczesnego podejścia jest uznanie istotnych różnic metabolicznych między psem (Canis familiaris) a kotem (Felis catus). Kot jest obligatoryjnym mięsożercą, co oznacza konieczność stałej podaży tauryny, argininy, preformowanej witaminy A oraz kwasu arachidonowego (Zoran, 2002; NRC, 2006). Niedobory tych składników prowadzą do kardiomiopatii rozstrzeniowej, zwyrodnienia siatkówki czy zaburzeń reprodukcyjnych (Zoran, 2002).

Pies natomiast wykazuje większą elastyczność metaboliczną, w tym zdolność efektywnego trawienia skrobi poddanej obróbce termicznej (Axelsson et al., 2013).

2. Znaczenie jakości białka

Kluczowa jest jakość i strawność białka, a nie wyłącznie jego procentowa zawartość w diecie (NRC, 2006). U zwierząt geriatrycznych zaleca się utrzymanie wyższej podaży białka w celu przeciwdziałania sarkopenii (Laflamme & Hannah, 2013).

W przewlekłej chorobie nerek (CKD) aktualne wytyczne rekomendują kontrolowaną podaż białka oraz ograniczenie fosforu (Polzin, 2013; IRIS, 2023).

3. Tłuszcze i kwasy tłuszczowe

Kwasy tłuszczowe omega-3 (EPA, DHA) wykazują działanie przeciwzapalne i immunomodulujące (Bauer, 2011). U psów z chorobą serca suplementacja omega-3 poprawia parametry kliniczne (Freeman et al., 1998). W dermatologii weterynaryjnej wykazano korzystny wpływ na redukcję świądu i stanu zapalnego skóry (Lenox & Bauer, 2013).

4. Węglowodany i metabolizm glukozy

Koty mogą trawić skrobię poddaną obróbce cieplnej, mimo że ich metabolizm pozostaje silnie glukoneogenny (Hoenig, 2002). Otyłość jest głównym czynnikiem ryzyka cukrzycy u kotów (Rand et al., 2013). W terapii cukrzycy zaleca się dietę wysokobiałkową i umiarkowanie niskowęglowodanową (AAFP/ISFM, 2022).

5. Mikrobiom jelitowy i żywienie funkcjonalne

Mikrobiom jelitowy odgrywa istotną rolę w regulacji odporności i metabolizmu (Suchodolski, 2016; Pilla & Suchodolski, 2020). Włókno fermentujące wpływa na produkcję SCFA i modulację odpowiedzi immunologicznej (Swanson et al., 2011).

6. Otyłość jako główne wyzwanie populacyjne

Otyłość dotyczy nawet 40–60% populacji zwierząt towarzyszących w krajach rozwiniętych (Lund et al., 2005; German, 2016). Zaleca się restrykcję energetyczną przy zachowaniu odpowiedniej podaży białka (Laflamme, 2012).

7. Dietetyka kliniczna

• CKD: kontrola fosforu i białka (Polzin, 2013; IRIS, 2023).
• Cukrzyca kotów: dieta wysokobiałkowa (Rand et al., 2013).
• Choroby serca: kontrola sodu i omega-3 (Freeman et al., 1998).
• Onkologia: zapobieganie kacheksji (Freeman, 2012).

8. Diety alternatywne

Diety surowe wiążą się z ryzykiem mikrobiologicznym (Freeman et al., 2013; Morgan et al., 2024).
Diety roślinne wymagają ścisłej kontroli składu (Dodd et al., 2021).
Diety domowe często wykazują niedobory bez nadzoru specjalisty (Stockman et al., 2013).

9. Zrównoważony rozwój

Analizy środowiskowego wpływu karm dla zwierząt podkreślają potrzebę równowagi między dobrostanem a wpływem klimatycznym (Swanson et al., 2021; Alexander et al., 2020).

Podsumowanie oparte na literaturze

Aktualne stanowisko naukowe (Freeman 2013; Laflamme 2012; Suchodolski 2020; German 2016; Rand 2013; Polzin 2013; FEDIAF 2024) wskazuje, że:

1. Dieta musi być gatunkowo dostosowana.
2. Jakość białka i kontrola energii są kluczowe.
3. Dieta jest elementem terapii wielu chorób.
4. Otyłość to największe wyzwanie populacyjne.
5. Mikrobiom stanowi nowy kierunek badań.
6. Diety alternatywne wymagają ścisłej kontroli.
7. Aspekty środowiskowe stają się integralną częścią dyskusji naukowej.

Bibliografia

AAFCO. (2023). Official Publication. Association of American Feed Control Officials.

Alexander, P., Berri, A., Moran, D., Reay, D., & Rounsevell, M. D. A. (2020). The environmental footprint of pet food. Global Environmental Change, 65, 102033.

Axelsson, E., Ratnakumar, A., Arendt, M. L., et al. (2013). The genomic signature of dog domestication reveals adaptation to a starch-rich diet. Nature, 495, 360–364.

Bauer, J. E. (2011). Therapeutic use of fish oils in companion animals. Journal of the American Veterinary Medical Association, 239, 1441–1451.

Dodd, S. A. S., Adolphe, J. L., Verbrugghe, A., et al. (2021). Vegan diets for dogs and cats. Animals, 11, 370.

FEDIAF. (2024). Nutritional Guidelines for Complete and Complementary Pet Food for Cats and Dogs. European Pet Food Industry Federation.

Freeman, L. M., Rush, J. E., & Kehayias, J. J. (1998). Nutritional alterations and the effect of fish oil supplementation in dogs with heart failure. Journal of Veterinary Internal Medicine, 12, 440–448.

Freeman, L. M. (2012). Nutritional management of cancer patients. Veterinary Clinics of North America: Small Animal Practice, 42, 77–87.

Freeman, L. M., Chandler, M. L., Hamper, B. A., & Weeth, L. P. (2013). Current knowledge about the risks and benefits of raw meat-based diets for dogs and cats. Journal of the American Veterinary Medical Association, 243, 1549–1558.

German, A. J. (2016). The growing problem of obesity in dogs and cats. Journal of Nutrition, 136, 1940S–1946S.

Hoenig, M. (2002). Comparative aspects of diabetes mellitus in dogs and cats. Molecular and Cellular Endocrinology, 197, 221–229.

IRIS. (2023). IRIS Guidelines for Chronic Kidney Disease.

Laflamme, D. P. (2012). Companion animals symposium: Obesity in dogs and cats. Journal of Animal Science, 90, 1653–1662.

Laflamme, D. P., & Hannah, S. S. (2013). Increased dietary protein promotes lean body mass in aging dogs. Journal of Animal Physiology and Animal Nutrition, 97, 574–580.

Lenox, C. E., & Bauer, J. E. (2013). Potential adverse effects of omega-3 fatty acids in dogs and cats. Journal of Veterinary Internal Medicine, 27, 217–226.

Lund, E. M., Armstrong, P. J., Kirk, C. A., & Klausner, J. S. (2005). Prevalence and risk factors for obesity in adult dogs. Journal of the American Veterinary Medical Association, 226, 1581–1586.

Morgan, G., Pinchbeck, G., Haldenby, S., et al. (2024). Raw meat diets are a major risk factor for carriage of multidrug-resistant E. coli by dogs in the UK. Frontiers in Microbiology, 15, 1460143.

NRC. (2006). Nutrient Requirements of Dogs and Cats. National Academies Press.

Pilla, R., & Suchodolski, J. S. (2020). The gut microbiome of dogs and cats. Veterinary Clinics of North America: Small Animal Practice, 50, 1149–1161.

Polzin, D. J. (2013). Chronic kidney disease in small animals. Veterinary Clinics of North America: Small Animal Practice, 43, 15–30.

Rand, J. S., Marshall, R. D., & Morton, J. M. (2013). Diabetes mellitus in cats. Journal of Feline Medicine and Surgery, 15, 201–214.

Stockman, J., Fascetti, A. J., Kass, P. H., & Larsen, J. A. (2013). Evaluation of recipes of home-prepared diets for dogs and cats. Journal of the American Veterinary Medical Association, 242, 1500–1505.

Suchodolski, J. S. (2016). Diagnosis and interpretation of intestinal dysbiosis in dogs and cats. Veterinary Journal, 215, 30–37.

Swanson, K. S., Carter, R. A., Yount, T. P., et al. (2011). Nutritional sustainability of pet foods. Advances in Nutrition, 2, 141–150.

Zoran, D. L. (2002). The carnivore connection to nutrition in cats. Journal of the American Veterinary Medical Association, 221, 1559–1567.