Streszczenie

Zakaźne zapalenie otrzewnej kotów (feline infectious peritonitis, FIP) jest ciężką chorobą wirusową wywoływaną przez zmutowaną postać kociego koronawirusa (FCoV). Postęp w terapii przeciwwirusowej, szczególnie wprowadzenie analogów nukleozydów takich jak GS-441524 i remdesiwir, znacząco poprawił rokowanie u chorych zwierząt i umożliwił prowadzenie terapii w warunkach ambulatoryjnych. Skuteczna opieka nad pacjentem z FIP wymaga jednak kompleksowego podejścia obejmującego regularne monitorowanie kliniczne i laboratoryjne, właściwą korektę płynoterapii oraz odpowiednie wsparcie metaboliczne. Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie aktualnych standardów opieki ambulatoryjnej nad kotami z FIP ze szczególnym uwzględnieniem protokołów monitorowania, zasad płynoterapii oraz roli żywienia klinicznego i suplementacji w terapii wspomagającej.

Słowa kluczowe: FIP, opieka ambulatoryjna, płynoterapia, monitorowanie kliniczne, koty

Wprowadzenie

Zakaźne zapalenie otrzewnej kotów (FIP) jest chorobą o podłożu immunologicznym rozwijającą się w wyniku mutacji kociego koronawirusa (feline coronavirus, FCoV). Mutacja ta umożliwia wirusowi namnażanie się w makrofagach, co prowadzi do uogólnionej reakcji zapalnej oraz zapalenia naczyń krwionośnych w wielu narządach [1].

Przez wiele lat FIP była uznawana za chorobę niemal zawsze śmiertelną. Przełom nastąpił wraz z wprowadzeniem terapii przeciwwirusowych opartych na analogach nukleozydów, takich jak GS-441524, które wykazały wysoką skuteczność w leczeniu naturalnie występującej FIP u kotów [2]. Kolejne badania kliniczne potwierdziły skuteczność terapii także przy zastosowaniu remdesiwiru oraz innych inhibitorów replikacji wirusa [3].

Współczesne podejście terapeutyczne zakłada około 84-dniowy protokół leczenia przeciwwirusowego, po którym następuje okres obserwacji klinicznej pacjenta [4]. W wielu przypadkach leczenie może być prowadzone w warunkach ambulatoryjnych przy ścisłej współpracy lekarza weterynarii z opiekunem zwierzęcia.

W takich sytuacjach kluczowe znaczenie ma odpowiedni standard opieki ambulatoryjnej obejmujący monitorowanie kliniczne i laboratoryjne, zarządzanie płynoterapią oraz wsparcie metaboliczne organizmu.

Protokoły monitorowania klinicznego

Monitorowanie kliniczne jest podstawowym elementem oceny skuteczności terapii przeciwwirusowej. W trakcie leczenia oraz w okresie rekonwalescencji należy regularnie oceniać stan ogólny pacjenta.

Do najważniejszych parametrów klinicznych należą:

• masa ciała i kondycja ciała (BCS),
• temperatura ciała,
• poziom aktywności i zachowanie,
• apetyt oraz pobieranie wody,
• obecność wysięków w jamach ciała,
• objawy neurologiczne lub okulistyczne.

Szczególną uwagę należy zwracać na szybkie zmiany masy ciała oraz pogorszenie apetytu, które mogą wskazywać na postęp choroby lub rozwój powikłań [4].

W diagnostyce obrazowej coraz częściej wykorzystuje się ultrasonografię typu POCUS (point-of-care ultrasound), która umożliwia szybkie wykrycie płynu w jamie brzusznej lub klatce piersiowej w przebiegu postaci wysiękowej choroby [5].

Monitorowanie laboratoryjne

Badania laboratoryjne stanowią ważny element oceny odpowiedzi na leczenie. W trakcie terapii przeciwwirusowej zaleca się wykonywanie badań krwi w regularnych odstępach czasu, zwykle co 2–4 tygodnie [4].

Najczęściej monitorowane parametry obejmują:

• morfologię krwi,
• profil biochemiczny surowicy,
• elektroforezę białek,
• stosunek albumin do globulin (A:G).

U kotów z FIP często obserwuje się hiperproteinemię wynikającą ze wzrostu globulin oraz obniżenie stężenia albumin. W trakcie skutecznej terapii przeciwwirusowej dochodzi zwykle do stopniowej normalizacji tych parametrów [6].

W niektórych ośrodkach stosuje się również ocenę białek ostrej fazy, takich jak α1-kwaśna glikoproteina (AGP), które mogą stanowić wskaźnik aktywności choroby [7].

Korekta płynoterapii

Płynoterapia jest istotnym elementem leczenia wspomagającego u pacjentów z FIP, zwłaszcza w przypadkach odwodnienia, anoreksji lub zaburzeń elektrolitowych.

U kotów z obniżonym pobieraniem pokarmu i wody może dojść do odwodnienia oraz zaburzeń równowagi wodno-elektrolitowej. W takich sytuacjach stosuje się płynoterapię dożylną lub podskórną w celu przywrócenia prawidłowego nawodnienia organizmu [8].

Podczas prowadzenia płynoterapii należy uwzględnić:

• stopień odwodnienia pacjenta,
• obecność wysięków w jamach ciała,
• parametry biochemiczne krwi,
• funkcję nerek.

U pacjentów z postacią wysiękową choroby nadmierna podaż płynów może prowadzić do nasilenia wysięków, dlatego płynoterapia powinna być prowadzona ostrożnie i indywidualnie dostosowana do stanu pacjenta [8].

W niektórych przypadkach konieczne może być odbarczenie jam ciała poprzez torakocentezę lub paracentezę.

Wsparcie metaboliczne

Koty z FIP często cierpią na wyniszczenie organizmu wynikające z przewlekłego stanu zapalnego oraz zmniejszonego pobierania pokarmu. Dlatego ważnym elementem opieki ambulatoryjnej jest zapewnienie odpowiedniego wsparcia metabolicznego.

Zaleca się stosowanie diet o wysokiej wartości energetycznej oraz wysokiej strawności, które umożliwiają dostarczenie odpowiedniej ilości energii nawet przy niewielkiej objętości posiłku [9].

Dieta powinna być bogata w wysokiej jakości białko zwierzęce, które wspiera regenerację tkanek oraz utrzymanie masy mięśniowej.

W niektórych przypadkach wskazana jest także suplementacja witamin z grupy B, szczególnie witaminy B12 (kobalaminy), która odgrywa ważną rolę w metabolizmie energetycznym oraz funkcjonowaniu układu nerwowego [9].

Monitorowanie w okresie obserwacji

Po zakończeniu terapii przeciwwirusowej pacjent powinien pozostawać pod obserwacją przez co najmniej kilka tygodni. W tym okresie szczególną uwagę zwraca się na stabilność parametrów laboratoryjnych oraz brak nawrotu objawów klinicznych.

Badania długoterminowe wykazały, że koty, które osiągnęły remisję po terapii GS-441524, mogą pozostawać zdrowe przez wiele miesięcy lub lat po zakończeniu leczenia [10].

Wnioski

Opieka ambulatoryjna nad kotem z FIP stanowi istotny element nowoczesnego podejścia terapeutycznego do tej choroby. Regularne monitorowanie kliniczne i laboratoryjne pozwala na ocenę skuteczności leczenia oraz wczesne wykrycie powikłań.

Odpowiednia korekta płynoterapii jest niezbędna dla utrzymania równowagi wodno-elektrolitowej organizmu, zwłaszcza u pacjentów z anoreksją lub odwodnieniem.

Wsparcie metaboliczne obejmujące odpowiednią dietę oraz suplementację odgrywa ważną rolę w poprawie kondycji organizmu oraz procesie rekonwalescencji.

Kompleksowe podejście łączące terapię przeciwwirusową z właściwą opieką ambulatoryjną stanowi obecnie podstawę skutecznego leczenia kotów z FIP.

Bibliografia

1. Pedersen N.C. An update on feline infectious peritonitis: virology and immunopathogenesis. Veterinary Journal, 2014.
2. Pedersen N.C. et al. Efficacy and safety of the nucleoside analog GS-441524 for treatment of cats with naturally occurring feline infectious peritonitis. Journal of Feline Medicine and Surgery, 2019.
3. Coggins S.J. et al. Remdesivir and GS-441524 for treatment of feline infectious peritonitis. Journal of Veterinary Internal Medicine, 2023.
4. Thayer V. et al. 2022 AAFP/EveryCat Feline Infectious Peritonitis Guidelines. Journal of Feline Medicine and Surgery, 2022.
5. Lisciandro G.R. Point-of-care ultrasound in small animal emergency medicine. Journal of Veterinary Emergency and Critical Care, 2019.
6. Felten S., Hartmann K. Diagnosis of feline infectious peritonitis: a review. Veterinary Journal, 2019.
7. Paltrinieri S. The feline acute phase reaction. Veterinary Clinical Pathology, 2008.
8. Merck Veterinary Manual. Feline infectious peritonitis.
9. Laflamme D. Nutrition for cats with medical conditions. Veterinary Clinics of North America: Small Animal Practice, 2012.
10. Zwicklbauer K. et al. Long-term follow-up of cats in complete remission after antiviral therapy for FIP. Journal of Feline Medicine and Surgery, 2023.
11. Kipar A., Meli M.L. Feline infectious peritonitis: still an enigma? Veterinary Pathology, 2014.
12. Addie D.D. et al. Feline coronavirus infections. Journal of Feline Medicine and Surgery, 2009.
13. Sparkes A.H. Feline infectious peritonitis: advances in diagnosis and management. Veterinary Record, 2016.
14. Rossi G. et al. Acute phase proteins in feline inflammatory diseases. Veterinary Clinical Pathology, 2023.
15. Hall J.A. et al. Omega-3 fatty acids in companion animal nutrition. Journal of the American Veterinary Medical Association, 2010.
16. Suchodolski J.S. Intestinal microbiota of dogs and cats. Veterinary Clinics of North America: Small Animal Practice, 2011.
17. Hartmann K. Clinical aspects of feline coronavirus infection. Veterinary Microbiology, 2005.
18. Riemer F. et al. Clinical and laboratory features of cats with feline infectious peritonitis. Veterinary Journal, 2016.
19. Dandrieux J.R.S. Nutrition in critical care veterinary patients. Frontiers in Veterinary Science, 2021.
20. Giori L. et al. Serum protein electrophoresis in feline infectious peritonitis. BMC Veterinary Research, 2011.