Mikrobiota jelitowa psów i kotów stanowi dynamiczny ekosystem mikroorganizmów odgrywający kluczową rolę w metabolizmie, odporności oraz regulacji procesów zapalnych. Współczesne badania wskazują, że dieta jest jednym z najważniejszych czynników modulujących skład i funkcję mikrobioty. Celem niniejszego opracowania jest przegląd aktualnej literatury dotyczącej wpływu diety na mikrobiotę jelitową psów i kotów, ze szczególnym uwzględnieniem roli włókna pokarmowego, zbóż pełnoziarnistych, prebiotyków i postbiotyków oraz specyfiki mikrobioty kotów. Analiza danych wskazuje, że odpowiednio dobrane składniki diety mogą zwiększać produkcję krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA), modulować parametry immunologiczne i wpływać na homeostazę jelitową.
1. Wprowadzenie
Mikrobiota jelitowa psów i kotów obejmuje złożoną społeczność bakterii, archeonów, wirusów i grzybów, z dominującymi typami Firmicutes, Bacteroidetes, Fusobacteria i Proteobacteria. Zgodnie z przeglądem Yang i wsp. (2025), dieta stanowi główny czynnik środowiskowy determinujący strukturę i funkcję mikrobioty u zwierząt towarzyszących.
Zmiany w składzie diety mogą prowadzić do przejściowych lub trwałych modyfikacji mikrobiomu, wpływając na metabolizm energetyczny, integralność bariery jelitowej oraz odpowiedź immunologiczną.
2. Włókno pokarmowe jako kluczowy modulator mikrobioty
Włókno pokarmowe stanowi podstawowy substrat fermentacyjny dla bakterii jelitowych. Bhosle i wsp. (2025) wykazali, że suplementacja różnymi frakcjami włókna u zdrowych psów prowadziła do istotnych zmian w składzie mikrobioty oraz metabolomie jelitowym.
Zaobserwowano:
- wzrost bakterii produkujących SCFA (m.in. Faecalibacterium spp.),
- zwiększoną produkcję maślanu i propionianu,
- modulację szlaków metabolicznych związanych z fermentacją węglowodanów.
SCFA odgrywają istotną rolę w regulacji stanu zapalnego poprzez wpływ na komórki układu odpornościowego i integralność nabłonka jelitowego.
3. Zboża pełnoziarniste a mikrobiota psów
Palmqvist i wsp. (2023) porównali wpływ żyta, owsa i pszenicy pełnoziarnistej na mikrobiotę kałową psów. W badaniu wykazano, że różne rodzaje zbóż wywołują odmienne profile mikrobiologiczne i metaboliczne.
Najważniejsze obserwacje obejmowały:
- zwiększoną produkcję SCFA przy diecie z żytem,
- wzrost różnorodności mikrobiologicznej przy spożyciu owsa,
- zróżnicowaną odpowiedź bakteryjną w zależności od rodzaju błonnika.
Badanie to podkreśla znaczenie jakości i struktury włókna, a nie jedynie jego ilości, w modulacji mikrobioty.
4. Prebiotyki i postbiotyki u psów starszych
Rodiles i wsp. (2025) ocenili wpływ kombinacji prebiotyku i postbiotyku u starszych psów. Wyniki wskazały na:
- zwiększenie liczby bakterii korzystnych,
- poprawę wskaźników odpowiedzi immunologicznej,
- potencjalne ograniczenie stanu zapalnego.
Postbiotyki, definiowane jako bioaktywne metabolity bakterii probiotycznych, mogą wywierać efekt immunomodulacyjny bez konieczności podawania żywych mikroorganizmów.
5. Mikrobiota kotów – specyfika gatunkowa
Koty jako obligatoryjni mięsożercy wykazują odmienną strukturę mikrobioty jelitowej w porównaniu z psami. Przegląd Shi i wsp. (2024) wskazuje, że dieta wysokobiałkowa i wysokotłuszczowa wpływa na dominację określonych taksonów bakteryjnych, w tym Fusobacteria.
Autorzy podkreślają, że koty reagują na zwiększenie zawartości węglowodanów w diecie w sposób odmienny niż psy, co może prowadzić do zmian w fermentacji jelitowej i produkcji SCFA.
6. Integracja danych – implikacje zdrowotne
Yang i wsp. (2025) podsumowują, że modulacja mikrobioty poprzez dietę może wpływać na:
- regulację metabolizmu energetycznego,
- odpowiedź immunologiczną,
- redukcję markerów zapalnych,
- potencjalną poprawę funkcji osi jelito–mózg.
Dysbioza jelitowa jest powiązana z chorobami zapalnymi jelit, otyłością oraz zaburzeniami metabolicznymi. Dieta stanowi zatem narzędzie profilaktyczne i terapeutyczne.
7. Mechanizmy działania
Główne mechanizmy obejmują:
- Fermentację włókna do SCFA (maślan, propionian, octan).
- Modulację ekspresji receptorów Toll-like (TLR).
- Regulację limfocytów T regulatorowych (Treg).
- Wpływ na metabolizm aminokwasów i kwasów żółciowych.
Zmiany te przekładają się na utrzymanie homeostazy jelitowej i ograniczenie przewlekłego stanu zapalnego.
8. Wnioski
Aktualne badania jednoznacznie wskazują, że dieta jest kluczowym czynnikiem modulującym mikrobiotę jelitową psów i kotów. Włókno pokarmowe, zboża pełnoziarniste, prebiotyki i postbiotyki wykazują udokumentowany wpływ na skład mikrobiologiczny i parametry immunologiczne.
Jednocześnie odpowiedź mikrobioty jest zależna od gatunku, wieku i stanu zdrowia zwierzęcia. Integracja wiedzy mikrobiologicznej z dietetyką weterynaryjną umożliwia bardziej precyzyjne formułowanie diet funkcjonalnych.
Bibliografia
Bhosle, A., et al. (2025). Response of the gut microbiome and metabolome to dietary fiber in healthy dogs. mSystems.
Palmqvist, H., et al. (2023). Effects of whole-grain cereals on fecal microbiota and short-chain fatty acids in dogs. Scientific Reports, 13, 10920. https://doi.org/10.1038/s41598-023-37975-4
Rodiles, A., et al. (2025). Supplementation of a new combination of prebiotic and postbiotic shapes fecal microbiota of old dogs while influencing immune parameters. Scientific Reports, 15, 28447.
Shi, Y., et al. (2024). Analytical insights, modulation and compositional dynamics of the feline gut microbiota: a review. Animal Diseases, 4, 36. https://doi.org/10.1186/s44149-024-00140-z
Yang, B., et al. (2025). Dietary Modulation of the Gut Microbiota in Dogs and Cats and Implications for Health. (Open Access, PMC).
