Streszczenie

Zakaźne zapalenie otrzewnej kotów (feline infectious peritonitis, FIP) jest ciężką chorobą wirusową wywoływaną przez zmutowaną postać kociego koronawirusa (FCoV). Postęp w terapii przeciwwirusowej znacząco poprawił rokowanie u chorych zwierząt, jednak nadal ogromne znaczenie ma leczenie wspomagające, w tym odpowiednia opieka żywieniowa. Koty z FIP często wykazują wyniszczenie organizmu, utratę apetytu oraz zaburzenia metaboliczne, dlatego dieta powinna być wysokokaloryczna, łatwo strawna i zawierać składniki wspierające odpowiedź immunologiczną. Celem niniejszego artykułu jest omówienie roli diety wysokoenergetycznej i immunomodulującej w przebiegu FIP, ze szczególnym uwzględnieniem znaczenia białka, tłuszczów, kwasów tłuszczowych omega-3 oraz mikroelementów.

Słowa kluczowe: FIP, żywienie kotów, dieta wysokokaloryczna, immunomodulacja, wsparcie żywieniowe

Wprowadzenie

Zakaźne zapalenie otrzewnej kotów (FIP) jest jedną z najpoważniejszych chorób zakaźnych występujących u kotów domowych. Choroba rozwija się w wyniku mutacji kociego koronawirusa (feline coronavirus, FCoV), który u części zakażonych zwierząt nabywa zdolność namnażania się w makrofagach i wywołuje uogólnioną reakcję zapalną organizmu [1,2].

W patogenezie choroby kluczową rolę odgrywa nieprawidłowa odpowiedź immunologiczna gospodarza, prowadząca do zapalenia naczyń oraz powstawania zmian ziarniniakowych w wielu narządach [1,3]. W zależności od przebiegu klinicznego wyróżnia się dwie główne postaci choroby: wysiękową (mokrą) oraz bezwysiękową (suchą) [1].

W ostatnich latach pojawienie się terapii przeciwwirusowych, takich jak analog nukleozydu GS-441524 czy inhibitor proteazy GC376, znacząco zmieniło podejście do leczenia FIP i zwiększyło szanse przeżycia chorych zwierząt [4,5].

Pomimo postępów w leczeniu, wsparcie żywieniowe pozostaje jednym z kluczowych elementów terapii wspomagającej, ponieważ wiele kotów z FIP cierpi na wyniszczenie organizmu oraz zaburzenia metaboliczne wynikające z przewlekłego stanu zapalnego [6].

Patofizjologia FIP a zapotrzebowanie żywieniowe

Patogeneza FIP jest związana z intensywną reakcją immunologiczną organizmu na zakażenie zmutowanym koronawirusem. Namnażanie się wirusa w makrofagach prowadzi do aktywacji mediatorów zapalnych oraz rozwoju zapalenia naczyń krwionośnych [1,3].

Przewlekły stan zapalny powoduje nasilony katabolizm białek oraz zwiększone zapotrzebowanie energetyczne organizmu. W rezultacie wiele kotów z FIP wykazuje znaczną utratę masy ciała oraz spadek kondycji fizycznej [6].

Dodatkowo u części pacjentów obserwuje się anoreksję, zaburzenia trawienia oraz zmniejszone wchłanianie składników odżywczych, co dodatkowo pogłębia niedożywienie [7]. Z tego powodu wsparcie żywieniowe jest istotnym elementem terapii wspomagającej.

Dieta wysokoenergetyczna w leczeniu wspomagającym

Podstawowym celem żywienia wspomagającego u kotów z FIP jest utrzymanie dodatniego bilansu energetycznego oraz zapobieganie postępującej utracie masy mięśniowej.

Zaleca się stosowanie diet o wysokiej gęstości energetycznej oraz wysokiej strawności, które umożliwiają dostarczenie odpowiedniej ilości energii nawet przy niewielkiej objętości posiłku [6].

Białko odgrywa kluczową rolę w utrzymaniu masy mięśniowej oraz procesach regeneracyjnych organizmu. Koty jako obligatoryjnie mięsożerne mają wysokie zapotrzebowanie na białko zwierzęce, które dostarcza niezbędnych aminokwasów, takich jak tauryna czy arginina [8].

Tłuszcze stanowią natomiast najbardziej skoncentrowane źródło energii w diecie kotów. Ich zwiększona zawartość w diecie pozwala na podniesienie kaloryczności pokarmu bez zwiększania jego objętości, co jest szczególnie ważne u zwierząt z obniżonym apetytem [8].

W przypadkach ciężkiej anoreksji może być konieczne zastosowanie farmakologicznej stymulacji apetytu lub żywienia wspomaganego za pomocą sondy przełykowej lub nosowo-żołądkowej [7].

Składniki immunomodulujące w diecie

Oprócz zapewnienia odpowiedniej podaży energii coraz większą uwagę zwraca się na rolę składników o działaniu immunomodulującym, które mogą wpływać na regulację procesów zapalnych.

Kwasy tłuszczowe omega-3

Kwasy tłuszczowe omega-3 (EPA i DHA) wykazują właściwości przeciwzapalne i mogą modulować odpowiedź immunologiczną organizmu. Badania wykazały, że ich suplementacja może zmniejszać produkcję prozapalnych mediatorów oraz wpływać na funkcjonowanie komórek układu odpornościowego [9,10].

U kotów suplementacja oleju rybnego może prowadzić do zmian w profilach lipidowych błon komórkowych oraz ograniczenia reakcji zapalnej [10].

Witaminy i antyoksydanty

Witaminy o działaniu antyoksydacyjnym, takie jak witamina E czy witamina C, mogą odgrywać rolę w neutralizowaniu stresu oksydacyjnego towarzyszącego chorobom zapalnym [11].

Ponadto witaminy z grupy B wspierają metabolizm energetyczny oraz funkcjonowanie układu nerwowego i krwiotwórczego.

Mikrobiota jelitowa

Coraz więcej badań wskazuje na istotną rolę mikrobioty jelitowej w regulacji odpowiedzi immunologicznej organizmu. Zaburzenia mikrobioty mogą prowadzić do nasilenia procesów zapalnych oraz pogorszenia funkcjonowania układu odpornościowego [12].

Zastosowanie probiotyków może wspierać równowagę mikrobiologiczną przewodu pokarmowego oraz poprawiać wchłanianie składników odżywczych.

Praktyczne aspekty żywienia kotów z FIP

W praktyce klinicznej dieta dla kota z FIP powinna być pełnoporcjowa, wysokoenergetyczna i łatwo strawna.

Zaleca się podawanie niewielkich, ale częstych posiłków o wysokiej smakowitości. Podgrzewanie pokarmu może zwiększać jego aromat i poprawiać pobieranie pokarmu przez chore zwierzę [7].

W przypadku zwierząt z ciężką anoreksją konieczne może być zastosowanie żywienia wspomaganego. W takich sytuacjach często stosuje się sondy pokarmowe, które umożliwiają dostarczenie odpowiedniej ilości składników odżywczych.

Wnioski

Żywienie wspomagające stanowi istotny element terapii kotów z zakaźnym zapaleniem otrzewnej. Dieta wysokoenergetyczna i łatwo strawna pozwala przeciwdziałać wyniszczeniu organizmu oraz wspiera procesy regeneracyjne.

Jednocześnie obecność składników o działaniu immunomodulującym, takich jak kwasy tłuszczowe omega-3 czy antyoksydanty, może wspierać funkcjonowanie układu odpornościowego i ograniczać reakcje zapalne.

Choć odpowiednia dieta nie zastępuje leczenia przeciwwirusowego, stanowi ważny element terapii wspomagającej i może poprawić stan kliniczny pacjenta.

Bibliografia

1. Pedersen N.C. An update on feline infectious peritonitis. Veterinary Journal, 2014.
2. Pedersen N.C. A review of feline infectious peritonitis virus infection. Journal of Feline Medicine and Surgery, 2009.
3. Felten S., Hartmann K. Diagnosis of feline infectious peritonitis: a review. Veterinary Journal, 2019.
4. Murphy B.G. et al. The nucleoside analog GS-441524 strongly inhibits feline infectious peritonitis virus. Journal of Veterinary Internal Medicine, 2018.
5. Pedersen N.C. et al. Efficacy of a 3C-like protease inhibitor in treating FIP. Journal of Feline Medicine and Surgery, 2018.
6. Thayer V. et al. 2022 AAFP Feline Infectious Peritonitis Guidelines. Journal of Feline Medicine and Surgery, 2022.
7. Taylor S. Feline Infectious Peritonitis – Supportive Care Guidelines. International Cat Care, 2024.
8. Laflamme D. Nutrition for aging cats and disease states. Veterinary Clinics of North America: Small Animal Practice, 2012.
9. Hall J.A. et al. Omega-3 fatty acids in companion animal nutrition. Journal of the American Veterinary Medical Association, 2010.
10. Park H.J. et al. Dietary fish oil and flaxseed oil suppress inflammation and immunity in cats. Research in Veterinary Science, 2011.
11. Saker K.E. Nutrition and immune function in companion animals. Veterinary Clinics of North America: Small Animal Practice, 2006.
12. Suchodolski J.S. Intestinal microbiota of dogs and cats. Veterinary Clinics of North America: Small Animal Practice, 2011.
13. Sparkes A.H. Feline coronavirus infection and FIP. Veterinary Record, 2016.
14. Kipar A., Meli M.L. Feline infectious peritonitis: still an enigma? Veterinary Pathology, 2014.
15. Addie D.D. et al. Feline coronavirus infections. Journal of Feline Medicine and Surgery, 2009.